|
Saturn
Jacek Napieralski
Niedaleko Jowisza widzimy teraz na niebie następną dużą planetę. Jest to
oczywiście Saturn, którego blask jest wprawdzie słabszy, ale sama planeta jest
równie piękna i ciekawa do obserwacji. Ponieważ Saturna często widzimy na
naszym niebie, warto poświęcić mu trochę uwagi.
Saturn jest bodajże najbardziej znaną planetą, gdyż na fotografiach
wyróżniają go piękne pierścienie. Pierścieni jest niezliczona ilość, a kiedy
patrzymy na nie z Ziemi, nakładają się one na siebie. Trzy główne pierścienie
zobaczyć można już przez większy teleskop. Składają się z miliardów drobnych
brył lodu lub kawałków skał (również pokrytych lodem). Ich rozmiary najczęściej
nie przekraczają jednego metra, ale zdarzają się też mniejsze i większe, a
nawet kilkusetmetrowe! Wszystkie bryły obiegają Saturna jak niezależne satelity
(takie małe księżyce). Dla obserwatora z Ziemi ich wygląd zmienia się powoli:
czasem znikają (ustawione są wówczas krawędzią do nas), by w ciągu następnych
15 lat rozszerzyć się i ukazać nam w pełnej krasie! Związane jest to z tym, że
pierścienie nachylone są do orbity pod stałym kątem, zaś jedno okrążenie
Saturna wokół Słońca trwa aż 29,5 roku (Ziemi wystarcza do tego tylko jeden
rok). Najjaśniejsze pierścienie Saturna mają w sumie około 65ooo km szerokości,
lecz ich grubość wynosi zaledwie kilka kilometrów.
Dlaczego jednak tylko niektóre planety posiadają pierścienie? Zauważmy,
że mają je wszystkie „gazowe olbrzymy”: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun.
Pierścienie mogły powstać jako wynik rozerwania księżyca przez macierzystą
planetę. Gdy duży skalisty księżyc znajdzie się zbyt blisko planety, poddawany
jest działaniu ogromnych sił pływowych. Bliższy planety kraniec księżyca jest
przyciągany większą siłą grawitacyjną niż jego przeciwna strona. Różnice między
przyciąganiem obu stron mogą być więc bardzo duże, wystarczające do rozerwania
skały. Ale możliwe też, że pierścienie są tylko materią pozostałą po tworzeniu
się planet i księżyców.
Saturn jest szóstą, licząc według oddalenia od Słońca, planetą. Krąży
wokół naszej gwiazdy w odległości blisko dziesięć razy większej niż Ziemia,
dlatego dociera do niego aż sto razy mniej światła i ciepła. Wokół własnej osi
Saturn obraca się w 10 godzin i taki szybki obrót spowodował spłaszczenie
biegunowe tej planety. Jako „gazowy olbrzym” Saturn zbudowany jest głównie z
wodoru i helu. W okolicach równika wieją silne wiatry osiągające 20 razy
większe prędkości niż największe huragany na Ziemi! Ciekawe, że ponieważ
gęstość Saturna jest mniejsza od gęstości wody, mógłby on pływać w bardzo dużej
wannie, mimo że jest aż 95 razy cięższy od naszej Ziemi! Trzeba by tylko
znaleźć taką dużą wannę.
Saturn posiada co najmniej 18 księżyców, z których
największym i najbardziej intrygującym jest Tytan, ale o księżycach poczytajcie
w innym miejscu.
|
)
)