Galaktyki

W gwiazdozbiorze Andromedy widoczna jest mała i niepozorna mgiełka - to galaktyka M31. Galaktyka w Andromedzie jest najbardziej odległym od nas obiektem widocznym gołym okiem. Przyjemnie pomyśleć, że oto widzimy światło miliardów zgrupowanych w niej gwiazd, i to z odległości ponad 2 milionów lat świetlnych. Niezliczona liczba galaktyk znajduje się jeszcze dalej, a już słynny Edwin Hubble pokazał, że rozmiary Wszechświata znacznie przekraczają nasze wyobrażenia.

Naszą rodziną jest Lokalna Grupa Galaktyk (w skrócie - Układ Lokalny). Składa się ona z ok. 30 członków i zajmuje przestrzeń 10 milionów lat świetlnych. Największymi obiektami w niej są Galaktyka w Andromedzie, nasza Galaktyka oraz M33 w Trójkącie. Ciekawe, że obliczona masa Układu Lokalnego jest aż 10 razy większa od masy wszystkich widocznych gwiazd. Wysnuto więc taki wniosek, że istnieje tu ogromna ilość ciemnej materii. Większość galaktyk ma kształt spirali lub elipsy, często też tworzą zgrupowania zwane gromadami galaktyk. Rozmiary galaktyk spiralnych wahają się od 20 tysięcy do ok. 160 tysięcy lat świetlnych, a nasza Galaktyka oraz Galaktyka w Andromedzie są właśnie typu spiralnego. Znajdujące się w galaktykach gwiazdy, obłoki gazowe i pył tworzą układ utrzymujący się razem dzięki sile grawitacji. Gwiazdy poruszają się wokół środka galaktyki, dokonując pełnego obiegu w czasie milionów lat.

Gdybyśmy odbyli podróż poza Układ Lokalny, znaleźlibyśmy inne małe grupy galaktyk, takie jak np. najbliższa naszej Grupa w Rzeźbiarzu. "Trochę" dalej, w odległości ok. 50 milionów lat świetlnych, znajduje się gigantyczna Gromada w Pannie, zawierająca aż 2500 członków. Zwana w skrócie Virgo, jest najbliższą nas gromadą galaktyk. Jest tak masywna, że jej grawitacja odczuwalna jest nawet w naszym Układzie Lokalnym, a nasza Galaktyka i jej sąsiadki są przyciągane w kierunku Gromady w Pannie. Jeszcze dalej, w Warkoczu Bereniki, w odległości 350 milionów lat świetlnych znajdziemy ogromną gromadę galaktyk nazwaną Coma. Z dziesiątków tysięcy jej członków za pomocą wielkich teleskopów możemy dostrzec jedynie ponad tysiąc galaktyk. Średnica tej gromady wynosi ok. 10 milionów lat świetlnych.

W Psach Gończych astronom amator odnajdzie Galaktykę Wirową, M51, odległą o 22 miliony lat świetlnych. Jest to galaktyka spiralna o anormalnie małym jądrze. Posiada ona swojego towarzysza NGC5195, tworząc wraz z nim piękną parę galaktyk. Znajdziemy w tym gwiazdozbiorze również gromadę kulistą M3 o średnicy 209 lat świetlnych. Znajduje się ona w odległości ok. 28 tysięcy lat świetlnych od nas. Gromady kuliste są stosunkowo stare, a np. M3 ma już 10 miliardów lat.